حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2354
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
شكست پارتيها در آنطرف فرات ، رعب روميها از آنها زائل شده بود و با طرز جنگ كردن و ترتيبات قشونى پارتيها آشنا گشته دريافته بودند ، كه از چه حيث پارتيها قوى ، از چه جهات ضعيفاند و بنابراين ميتوان ترتيب قشون روم را طورى داد ، كه مزايا با روميها باشد . ديگر آنتونيوس ميخواست نسبت برقيب خود ، يعنى اكتاويوس قوى گردد و چنين ميپنداشت ، كه فتح او در ايران و مطيع كردن پارتيها نام وى را فوقالعاده بلند خواهد كرد . تداركات آنتونيوس اين بود ، كه پادشاه ارمنستان آرتاواسدس را با خود همراه كرد و او وعده داد هفت هزار پياده و ششهزار سوار بدهد . پس از آن ، او قشونى آماده ساخت ، كه داراى شصت هزار پياده رومى ، ده هزار سوار از گالّيا و ايبرى « 1 » ( گرجستان ) و سى هزار نفر سوار سبكاسلحهء متّحدين آسيائى روم بود ( پلوتارك ، آنتونيوس ، بند 37 ) . بنابراين عدّه سپاهيان او بيكصد هزار نفر ميرسيد . جنگ دوّم روم با دولت پارت از مورّخين قديم پلوتارك چگونگى اين جنگ را مشروحتر از ديگران نوشته ، بنابراين روايت او را متابعت خواهيم كرد و اگر اخبارى هم مورّخين ديگر ذكر كرده باشند ، كه در روايت پلوتارك نباشد ، نوشته خواهد شد . مورّخ مزبور گويد ( كتاب آنتونيوس ، بند 38 ) ، آنتونيوس پس از اينكه ملكه مصر كلئوپاتر را ( كه معشوقهاش بود ) بمصر روانه كرد از راه عربستان و ارمنستان عازم جنگ گرديد . قشون متّحدين او بسپاهش ملحق شدند و وقتى كه او سان قشون ديد ، عدّه نفرات آن بيكصدوسيزده هزار ميرسيد ( در باب ده هزار نفر گالّى پلوتارك گويد ، كه اين عدّه از گالّيا و اسپانيا بود و خودشان را رومى ميدانستند ) . بعد ، او گويد ، كه سپاهى به اين عظمت آسيا را بلرزه درآورد و هنديهاى آنطرف باختر را متوحّش ساخت ، ولى از جهت عشقى ، كه آنتونيوس به كلئوپاتر ميورزيد ،
--> ( 1 ) - Iberie .